Poza miastem

Najkrótsza wycieczka na tej stronie ledwo wyjeżdża z miasta. Kwadrans od murów, na wapiennej równinie Nurry, stoi wieża z epoki brązu, jest prehistoryczna nekropolia wykuta w skale i posiadłość uprawiająca białą odmianę winorośli sadzoną prawie wyłącznie tutaj. Wszystkie trzy robi się w jeden poranek i o drugiej wraca na plażę.

1. 1

   Nuraghe Palmavera

   Główna wieża sięga XV–XIV wieku p.n.e., wokół niej wioska. W chacie zgromadzeń stoi piaskowcowy model nuraghe — budynek pokazany wewnątrz budynku. Stanowisko spłonęło i zostało opuszczone około VIII wieku p.n.e.

2. 2

   Nekropolia Anghelu Ruju

   Trzydzieści osiem domus de janas, grobów wykutych w skale mniej więcej między 4000 a 1800 r. p.n.e. — największa przednuragijska nekropolia Sardynii. Odkryto ją przypadkiem w 1903 roku, przy pracach budowlanych w posiadłości Sella & Mosca.

3. 3

   Sella & Mosca

   Posiadłość, której budowa natknęła się na groby, i powód, żeby zapytać o Torbato: białą odmianę sprowadzoną w epoce katalońsko-aragońskiej, uprawianą dziś na mniej niż stu hektarach, niemal wyłącznie tutaj.

4. 4

   Le Bombarde albo Lazzaretto

   Obie plaże są kilka minut dalej na zachód, więc pętla kończy się w wodzie. Le Bombarde opada stromo już kilka metrów od brzegu; Lazzaretto jest płytsze.

Zanim ruszyszOba stanowiska archeologiczne są zarządzane wspólnie i mają bilet łączony z Grottą di Nettuno — warto sprawdzić, jeśli robisz też wycieczkę na Capo Caccia. Oba są pod gołym niebem i bez cienia, więc lepiej rano. W winnicy degustację trzeba zarezerwować.

LinkiMapaNuraghe PalmaveraAnghelu RujuSella & Mosca

Przylądek zamykający od zachodu zatokę Porto Conte i morska jaskinia pod nim. To wycieczka, którą robią wszyscy, i warta tłumu: białe wapienne klify opadające prosto do wody, latarnia na szczycie, a na dole krasowa jaskinia ze słonym jeziorem w środku.

1. 1

   Escala del Cabirol

   654 stopnie schodzące zygzakiem 400 m po ścianie wysokiej na 119 m, otwarte w 1954 roku według projektu Antoniego Simona Mossy. W dół łatwo; z powrotem w sierpniu już nie. Alternatywą jest łódź z portu w Alghero.

2. 2

   Grotta di Nettuno

   Wejście jest ledwie metr nad poziomem morza. W środku jest słone jezioro Lamarmora, długie na jakieś sto metrów i głębokie na dziewięć, oraz Sala della Reggia, gdzie kolumny sięgają około dziewięciu metrów. Zwiedzanie trwa jakieś pół godziny.

3. 3

   Latarnia i klify

   Droga kończy się parkingiem na szczycie przylądka, z latarnią i widokiem na całe zachodnie wybrzeże. Na tych klifach gniazduje sęp płowy; kolonia jest jedną z ostatnich na Sardynii.

4. 4

   Porto Conte

   Zatoka za przylądkiem jest parkiem regionalnym i ma znacznie spokojniejszą wodę niż otwarte wybrzeże. Plaża Mugoni, na jej wewnętrznym brzegu, zostaje płaska, gdy wszędzie indziej wieje maestrale.

Zanim ruszyszJaskinia zamyka się przy wzburzonym morzu oraz 24 i 25 grudnia — sprawdź, zanim wyjedziesz. Wejścia są co pełną godzinę. Jeśli wolisz uniknąć schodów, łodzie odchodzą z portu w Alghero, a sam rejs jest częścią wycieczki: przez jakieś 150 lat był jedynym sposobem, żeby się tam dostać.

LinkiMapagrottadinettuno.itParco di Porto Conte

Czterdzieści minut na północ, nad zatoką Asinara, leży pierwsza rzymska kolonia założona na Sardynii. Dzisiejsze Porto Torres to port przemysłowy i nie stara się nikomu przypodobać — i właśnie dlatego dwie rzeczy warte zobaczenia wciąż stoją w jego środku, po cichu.

1. 1

   Most rzymski

   Sto trzydzieści pięć metrów wapienia i trachitu na siedmiu łukach nad Rio Mannu, zbudowane pod drogę biegnącą z kolonii na południe. Rozpiętość łuków zmienia się wraz z terenem — rozwiązanie drogowego inżyniera, do dziś czytelne.

2. 2

   Palazzo di Re Barbaro

   Pozostałości dużego kompleksu term, w obrębie stanowiska archeologicznego Turris Libisonis. Nazwa pochodzi z hagiografii: Barbarus to człowiek, który miał posłać Gavina na śmierć za Dioklecjana, w 304 roku.

3. 3

   Bazylika San Gavino

   Jeden z wielkich romańskich kościołów Sardynii, nietypowy przez dwie przeciwległe absydy i brak fasady. W środku marmurowe kolumny i kapitele pochodzą z budowli rzymskich i bizantyjskich — kolonia przetworzona w kościół zbudowany nad jej męczennikami.

4. 4

   Prom na Asinarę

   Stąd przeprawa do Cala Reale trwa jakieś półtorej godziny bez kwadransa. Wyspa była więzieniem do 1998 roku, dziś jest parkiem narodowym zwiedzanym z przewodnikiem; sezon trwa od kwietnia do października.

Zanim ruszyszStanowisko archeologiczne i jego antiquarium mają godziny muzealne, a w niektórych sezonach zamykają się w poniedziałki. Jeśli celem dnia jest Asinara, krótsza przeprawa idzie ze Stintino do Fornelli — dwadzieścia minut — i należy do wycieczki do Stintino niżej na tej stronie.

LinkiMapaTurris LibisonisBasilica di San Gavino

Drugie miasto Sardynii, czterdzieści minut w głąb lądu, i zupełnie inne zwierzę niż Alghero: bez katalońskiego, bez nadmorskiej promenady, z uniwersytetem od 1562 roku i gęstą, wysoką starówką, którą większość odwiedzających mija samochodem. Jedź tam dla muzeum i dla placów, a jeśli możesz — jedź 14 sierpnia.

1. 1

   Piazza d'Italia

   Dziewiętnastowieczne serce miasta, z podcieniami z trzech stron i Palazzo della Provincia wzdłuż jednej pierzei. Tu w maju kończy się Cavalcata Sarda i tu wciąż odbywa się wieczorny spacer.

2. 2

   Museo Sanna

   Muzeum archeologiczne całego północnego zachodu i miejsce, w którym materiał nuragijski układa się w cywilizację, a nie stertę kamieni. Brązy, ceramika i znaleziska ze stanowisk, po których być może chodziłeś tego samego ranka.

3. 3

   Katedra San Nicola

   Gotycki rdzeń owinięty w wybujałą barokową fasadę z XVIII wieku — figury, woluty i rozeta, wciśnięte w wąski plac, na którym nie da się cofnąć dość daleko, żeby ogarnąć całość.

4. 4

   Fontana di Rosello

   Późnorenesansowa fontanna pod starówką, zasilana ze źródła, które przez wieki zaopatrywało Sassari. Dwanaście wylewów, cztery pory roku w kamieniu i schody, które kiedyś wyznaczały granicę miasta.

Zanim ruszyszParkowanie w centrum jest trudne; przy obwodnicy są płatne parkingi w zasięgu krótkiego spaceru. 14 sierpnia Faradda di li Candareri wypełnia starówkę i dojazd autem nie ma sensu — weź pociąg z Alghero, który dowozi do Sassari w jakieś pół godziny.

LinkiMapaComune di SassariI Candelieri

Najrzadziej odwiedzany zakątek tego wybrzeża i najdziwniejszy. Za wydmami na północ od Alghero leży jedyne naturalne jezioro Sardynii; dalej, na plaży, stoi opuszczona osada górnicza z wciąż stojącymi drewnianymi wieżami wyciągowymi. Droga jest wolna — zarezerwuj więcej czasu, niż sugeruje dystans.

1. 1

   Lago di Baratz

   Jedyne naturalne jezioro wyspy, oddzielone od morza wydmami wysokimi nawet na trzydzieści metrów. Jezioro razem z systemem wydmowym jest terenem chronionym; wzdłuż części brzegu biegnie ścieżka przez dęby korkowe i jałowce.

2. 2

   Porto Ferro

   Długa plaża czerwonawego piasku między dwiema wieżami, zamknięta tymi wydmami. Patrzy na zachód i bierze falę — dlatego przyjeżdżają tu surferzy i dlatego nawet w sierpniu rzadko bywa zatłoczona.

3. 3

   Argentiera

   Wydobywano tu ołów i cynk srebronośny od końca XIX wieku aż do 1962 roku. Została osada z drewna i kamienia nad morzem — jedno z ciekawszych stanowisk archeologii przemysłowej w Europie, dziś muzeum pod gołym niebem.

4. 4

   Płuczka

   Odrestaurowana laveria to pierwsza sala muzeum: historyczne fotografie, lampy, kilofy, łopaty i kosze, rozłożone tam, gdzie sortowano urobek. Nad nią zbocze wciąż jest pocięte chodnikami.

Zanim ruszyszDroga do Argentiery jest wąska i kręta i zajmuje ponad godzinę mimo dystansu — nie planuj jej jako szybkiego skoku. Sklepów i stacji paliw tam praktycznie nie ma, więc zatankuj w Alghero. Muzeum ma godziny sezonowe, a latem organizuje wydarzenia.

LinkiMapaMiniera ArgentieraLago di Baratz

Sama jazda liczy się tu tyle co cel. Droga nadmorska na południe od Alghero biegnie ponad czterdzieści kilometrów prawie przez nic — bez wiosek, bez paliwa, tylko klify, makia i morze daleko w dole — i wyprowadza do miasteczka kolorowych domów spiętrzonych pod zamkiem, nad rzeką.

1. 1

   Sama droga

   Wybierz nadmorską SP 105 zamiast trasy wewnętrznej: godzina i kwadrans zamiast pięćdziesięciu minut, i warta każdej minuty. Na tych klifach gniazdują sępy płowe, często widać je z zatoczek postojowych.

2. 2

   Sa Costa

   Górna dzielnica pnąca się w ochrze, różu i błękicie, z uliczkami za wąskimi dla samochodów. We wrześniu bramy i okna wypełniają się ołtarzykami na święto Nostra Signora de Regnos Altos.

3. 3

   Zamek Malaspina

   Budowany od XII wieku przez ród Malaspina, nad miasteczkiem. W jego kaplicy jest cykl czternastowiecznych fresków, a właśnie w tych ruinach znaleziono w 1847 roku figurkę, od której zaczęło się wrześniowe święto.

4. 4

   Temo i Sas Conzas

   Bosa leży nad jedyną żeglowną rzeką Sardynii. Wzdłuż przeciwnego brzegu ciągnie się rząd dawnych garbarni, Sas Conzas, dziś pomnik rzemiosła, które utrzymywało miasteczko przed turystyką.

Zanim ruszyszNa drodze nadmorskiej nie ma stacji paliw, a na długich odcinkach brakuje zasięgu — zatankuj przed wyjazdem z Alghero. To naprawdę kręta droga: jeśli ktoś w aucie cierpi na chorobę lokomocyjną, w jedną stronę jedź trasą wewnętrzną. Bosa Marina, dwa kilometry w dół rzeki, ma plażę.

LinkiMapaBosa TurismoSardegnaTurismo

Godzina na północ, na czubku półwyspu wycelowanego w Asinarę, leży plaża, której zdjęcie widzieli wszyscy: biały piasek, woda przechodząca z przezroczystej w turkus, aragońska wieża na wysepce. To zarazem najbardziej uregulowana plaża Sardynii, a przyjazd bez uprzedniego przeczytania zasad to sposób na zmarnowanie dnia.

1. 1

   La Pelosa

   Płytka, świetlista i mała — i w tym właśnie problem. Od 15 maja do 15 października wejście jest ograniczone do około 1500 osób dziennie i trzeba je z góry zarezerwować i opłacić na oficjalnej stronie.

2. 2

   Porto Vecchio

   Wąska zatoczka, wokół której wyrosła osada. Pod koniec sierpnia wypełnia się flotą z ożaglowaniem łacińskim na regaty rozgrywane tu od 1983 roku — to ostatnie łodzie we Włoszech, które zachowały ten takielunek.

3. 3

   MuT, muzeum tuńczyka

   Stintino powstało z połowu tuńczyka, a muzeum w dawnej tonnarze opowiada o mattanzy i o kulturze morza, która się z nią wiązała. To odpowiedź na pytanie, po co w ogóle istnieje tu osada.

4. 4

   Asinara

   Prom ze Stintino dopływa do Fornelli w jakieś dwadzieścia minut. Wyspa jest parkiem narodowym — dawne więzienie, białe osiołki, bez własnych aut — i zwiedza się ją pieszo, rowerem albo pojazdem z przewodnikiem.

Zanim ruszyszZarezerwuj La Pelosę przed wyjazdem; na plaży nie ma kasy. Sztywna mata pod ręcznikiem jest obowiązkowa, a przy wyjściu trzeba opłukać stopy przy stanowiskach, żeby piasek został na plaży. Poza sezonem rezerwacyjnym zasady łagodnieją, parkowanie nie.

LinkiMapaspiaggialapelosa.itComune di Stintino

Najdalsza wycieczka na tej stronie i ta, która najlepiej wychodzi na zdjęciach: miasteczko spiętrzone na skale nad morzem, z zamkiem Dorii na szczycie i plecionkarkami wciąż pracującymi w bramach poniżej. Godzina i kwadrans w jedną stronę, więc potraktuj to jako cały dzień, nie popołudnie.

1. 1

   Zamek Dorii

   Zbudowany w XII wieku przez genueński ród, który założył także Alghero. Podejście uliczkami jest strome; z murów, przy dobrej pogodzie, wzrok biegnie wzdłuż wybrzeża aż po Korsykę.

2. 2

   Museo dell'Intreccio Mediterraneo

   W zamku muzeum plecionkarstwa — rzemiosła, z którego Castelsardo słynie. Karłowata palma, asfodel i sitowie, wyplatane w kosze na całej Sardynii i w basenie Morza Śródziemnego.

3. 3

   Starówka

   Schodkowe uliczki, katedra Sant'Antonio Abate z dzwonnicą stojącą wprost nad wodą i kościół Santa Maria delle Grazie, z którego w Wielkim Tygodniu wyrusza procesja Lunissanti.

4. 4

   Roccia dell'Elefante

   Przy drodze poniżej miasteczka blok trachitu wyrzeźbiony przez erozję w kształt słonia, z wykutymi w nim domus de janas. To postój na dwie minuty i dziwna rzecz: prehistoria w środku skały, która wygląda jak żart.

Zanim ruszyszZamek i muzeum mają godziny sezonowe, a ostatnie wejście wypada sporo przed zamknięciem. Starówka to same schody i żadnych aut: zaparkuj niżej i wejdź pieszo. Jeśli trafisz w Wielki Tydzień, poniedziałek po Niedzieli Palmowej to Lunissanti, gdy bractwa niosą Misteri od świtu do nocy.

LinkiMapaCastello dei DoriaLunissanti